Ο λαβύρινθος του Πάνα

Σκηνοθεσία: Γκιγιέρμο ντελ Τόρο 

Παίζουν: Αριάντνα Γκιλ, Σέρχι Λόπεζ, Μαριμπέλ Βερντού

Διάρκεια: 119′

Ισπανία, 1944. Το φασιστικό καθεστώς του στρατηγού Φράνκο έχει πλέον εδραιώσει την κυριαρχία του. Μονάχα σκόρπιοι θύλακες ανταρτών συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στα βουνά, έχοντας αναθαρρήσει από τις αποτυχίες του Χίτλερ στο μέτωπο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μια τέτοια αντάρτικη ομάδα κρούσης, σε μια απομονωμένη περιοχή της ισπανικής επαρχίας, καλείται να εξαρθρώσει ο λοχαγός Βιδάλ (Σέρχι Λόπεζ), που ενσαρκώνει τη βαθύτερη πτυχή του φασισμού: την απόλυτη αποκτήνωση.

Ο Βιδάλ καταδιώκεται από τη νοσηρή «κληρονομιά» του πατέρα του, ενός αυταρχικού στρατιωτικού που έπεσε την ώρα του καθήκοντος. Ακόμη και ο τρόπος που ξυρίζεται αποπνέει μια υποδόρια επιθυμία θανάτου, λες και θέλει να γδάρει το ίδιο του το δέρμα, ενώ το μίσος του για όλη την πλάση και τους ανθρώπους καμουφλάρει μια υπόγεια σιχασιά απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Βιδάλ συνοδεύεται από την ετοιμόγεννη και άρρωστη γυναίκα του, καθώς και από την 11χρονη κόρη της από προηγούμενο γάμο, την Οφηλία, η οποία μισεί ολόψυχα τον πατριό της. Σε ένα τοπίο απόκοσμο, θαρρείς βγαλμένο από καρδιά άναρχου ονείρου, η Οφηλία θα ανακαλύψει όλες τις πύλες εισόδου κι όλα τα πλάσματα-αγγελιοφόρους που θα την οδηγήσουν στις κατακόμβες και τις στοές ενός άλλου κόσμου. Ο οποίος, όμως, δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα, ούτε εξασφαλίζει ανοσία απέναντι στη βία και στη σκληρότητα της πραγματικότητας.

Η μοίρα, εξάλλου, της Οφηλίας είναι ήδη γραμμένη στα σαιξπηρικά τεφτέρια του Άμλετ και δεν πρόκειται να αλλάξει τόσο εύκολα και τόσο απλά. Σε αυτό το παραμύθι, οι δύο κόσμοι συμπορεύονται και συνορεύουν, σχεδόν συνυπάρχουν στις άκρες κάθε κάδρου. Ο Μεξικανός Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, στην κορυφαία στιγμή της μέχρι τώρα καριέρας του, φτιάχνει ένα δαίδαλο από παραμορφωτικούς καθρέφτες που συμπυκνώνει την ετυμολογική πληρότητα της έννοιας του παραμυθιού: μιας διήγησης που δεν έχει ως σκοπό να ανακουφίσει ή να νανουρίσει, αλλά να σταθεί «παρά τον μύθο».

Ο Λαβύρινθος του Πάνα (που κανονικά θα έπρεπε να αποδοθεί ως «Ο λαβύρινθος του Φαύνου», σε αντιστοιχία με τον πρωτότυπο τίτλο) λειτουργεί όχι ως ανεστραμμένη εκδοχή της πραγματικότητας, αλλά ως αναποδογυρισμένη εκδοχή του μύθου που τη συνοδεύει. Σε αυτό τον λαβύρινθο, η εντεκάχρονη Οφηλία δεν θα βρει διέξοδο  σωτηρίας, αλλά τη δύναμη της επιλογής.

Η Οφηλία, λοιπόν, βαδίζει σε ένα μονοπάτι που ξεφεύγει από την απλή πεπατημένη της ενηλικίωσης και αγγίζει τα όρια της μελλοθάνατης σοφίας και του αρχέγονου χρησμού. Η διαδρομή της σε αυτό τον λαβύρινθο, που σημειωτέον δεν φτιάχτηκε από τους ανθρώπους ως καταπακτή διαφυγής, αλλά από τα μυθικά πλάσματα ως γέφυρα επιστροφής, κρύβει θανάσιμους κινδύνους και οδηγεί αναπόδραστα στην οδυνηρή ανάληψη ευθύνης.

Σε αυτό το ανατριχιαστικό σύμπαν, που φωτίζεται με χρώματα που ξεφεύγουν από τη μουντάδα του φασιστικού αυταρχισμού πάνω από την επιφάνεια της γης, τίποτα δεν είναι σαφές, αμετάκλητο ή αυτονόητο. Τα τέρατα του λαβύρινθου αποδεικνύονται πολύ λιγότερο τρομακτικά από τα άνωθεν ανθρωπόμορφα κτήνη, ενώ την ίδια στιγμή ο κόσμος της παιδικής φαντασίας καταλήγει ακόμη πιο απτός και ζωντανός από αυτόν που γίνεται αντιληπτός από τις αισθήσεις.

Όσα συμβαίνουν στις δύο όψεις του καθρέφτη όχι απλώς δεν αναιρούνται με το πέρασμα στην άλλη πλευρά, αλλά επικοινωνούν μεταξύ τους σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Η Οφηλία δεν τρυπώνει στον λαβύρινθο ως αυτόβουλη επιλογή, αλλά ορμώμενη από μια αναγκαιότητα που την υπερβαίνει, χωρίς την παραμικρή δικλείδα ασφαλείας: η έξοδος από το τούνελ δεν οδηγεί στο φως, αλλά στο έρεβος του θανάτου.

Ο Ντελ Τόρο πλάθει μια αισθητική φαντασμαγορία, που θυμίζει Χαγιάο Μιγιαζάκι άνευ animation (όπως στην υπέροχη σκηνή του γιγάντιου βατράχου) και αποκρυσταλλώνει όλη την αποκρουστική της σαγήνη στη φιγούρα του Pale Man (η σύγκριση με το Shape of Water προκαλεί μάλλον μελαγχολία).

Ένα τέρας με σακουλιασμένα χέρια, σαν τον χρόνο που κρέμεται και οδηγεί τους ανθρώπους στη λησμονιά και τον αφανισμό, με νύχια γαμψά σαν την ανίκητη ανθρώπινη αλαζονεία, ένα τέρας με μάτια στα χέρια σαν την Ιστορία που προχωρά πράττοντας (συνήθως αποτροπαία εγκλήματα) χωρίς ποτέ να βλέπει η ίδια τον δικό της ορίζοντα, με χρώμα κάτωχρο σαν τον θάνατο και τη θλίψη.

Το Pan’s Labyrinth είναι ένα παραμύθι χωρίς τέλος, μια ιστορία που κανείς δεν ξέρει πώς ξεκίνησε και κανείς δεν έχει βρει τον τρόπο να της βάλει μια οριστική τελεία. Ο Ντελ Τόρο σκίζει το δέρμα του ανθρώπινου υποσυνείδητου και ρίχνει μια λαίμαργη ματιά στις ατελείωτες στοές του, στις οποίες κατοικούν τέρατα του εαυτού μας, τα οποία δεν θέλουμε –αλλά κατά βάθος πρέπει– να ξυπνήσουμε.

Η φαντασία αναμετράται με το ασίγαστο μίσος, οι αρχέτυπες και προαιώνιες ιστορίες (με άλλα λόγια, η ίδια η κοσμογονία, η κινητήριος δύναμη του ανθρώπινου ρου) μονομαχούν με τα πάθη της Ιστορίας με το γιώτα κεφαλαίο, σε έναν αγώνα όπου ο νικητής είναι απλώς αυτός που προπορεύεται στα βάθη του χρόνου. Όσο κι ακούγεται παράδοξο, Ο Λαβύρινθος του Πάνα είναι ένα ρομαντικό έπος φρίκης και θανάτου.




Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to Top ↑