Reviews Moonlighting

19 Σεπτεμβρίου 2020 |

0

Moonlighting

Σκηνοθεσία: Γέρζι Σκολιμόφσκι

Παίζουν: Τζέρεμι Άιρονς, Γιουτζίν Λιπίνσκι, Γίρι Στάνισλαβ

Διάρκεια: 97′

Αρχές Δεκέμβρη 1981. Τέσσερις Πολωνοί εργάτες καταφθάνουν στο Λονδίνο και έχουν προθεσμία έναν ακριβώς μήνα για να ολοκληρώσουν τις εργασίες ανάπλασης ενός σπιτιού. Η δουλειά τους δεν είναι ακριβώς νόμιμη, ενώ ο χρόνος που τους έχει δοθεί δεν είναι επαρκής: θα είναι αναγκασμένοι να δουλέψουν νυχθημερόν, ακόμη και Στο φως του φεγγαριού, για να ολοκληρώσουν την αποστολή τους. Ο εργοδότης που τους προσέλαβε (πληρώνοντάς τους ψίχουλα που δεν αρκούν ούτε για την άνετη αγορά των απαραίτητων οικοδομικών υλικών) χωρίς ποτέ να διευκρινίζεται η ακριβής του ταυτότητα, είναι κάποιο ανώτατο κομματικό στέλεχος, που θέλει να φτιάξει μια πολυτελή φωλίτσα στην «άλλη πλευρά».

Πιθανώς, μάλιστα, να οσμίζεται ότι το καθεστώς στην Πολωνία τρεκλίζει επικίνδυνα, καθώς οι διαδηλώσεις που οργανώνει η «Αλληλεγγύη» του Λεχ Βαλέσα ήδη συγκλονίζουν τη χώρα. Λίγο μετά την άφιξη των τεσσάρων εργατών στο Λονδίνο, στις 13 Δεκεμβρίου 1981, ο στρατηγός Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι κηρύσσει στρατιωτικό νόμο και βγάζει τα τανκς στους δρόμους για να καταστείλει τις αντιδράσεις. Η πατρίδα των τεσσάρων δεν υπάρχει πλέον, τουλάχιστον όπως την γνώριζαν. Και η επιστροφή μοιάζει με ταξίδι στα τυφλά σε έναν βάλτο που έχει καλυφθεί με ομίχλη.

Ο Γέρζι Σκολιμόφσκι, αυτοεξόριστος ως αντίδραση στην καταπίεση του καθεστώτος, συνταράσσεται από τα γεγονότα που συγκλονίζουν την πατρίδα του και ενεργεί με αστραπιαία αντανακλαστικά. Το Moonlighting σχεδιάζεται επί χάρτου, εκτελείται και ολοκληρώνεται εν μια νυκτί (κερδίζει μάλιστα και το Βραβείο Σεναρίου στις Κάννες), αποτελώντας μία από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου το σινεμά σχεδόν προλαμβάνει τις ιστορικές εξελίξεις (εν προκειμένω, ίσως και να προφητεύει τις μέλλουσες).

Μάλιστα, το σπίτι στο οποίο εκτυλίσσεται η δράση της ταινίας ήταν στην πραγματικότητα το σπίτι που έφτιαχνε εκείνη την περίοδο ο Σκολιμόφσκι στο Λονδίνο, ενώ οι δύο από τους τέσσερις εργάτες-χαρακτήρες είναι όντως Πολωνοί εργάτες (και καθόλου ηθοποιοί) που είχε προσλάβει ο Σκολιμόφσκι για τα μερεμέτια του σπιτιού!

Επικεφαλής της τετράδας είναι ο Νόβακ (Τζέρεμι Άιρονς), ο οποίος έχει την επίβλεψη της προόδου των εργασιών, η πραγματική όμως ισχύς του απέναντι στους συναδέλφους του έγκειται στο ότι είναι ο μόνος που μιλάει αγγλικά. Κατά τρόπο συμβολικό, γίνεται ο αποκλειστικός δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στο περίκλειστο σύμπαν της εξοντωτικής δουλειάς και στα εξωτερικά ερεθίσματα ενός καινούργιου κόσμου (το Λονδίνο), που μοιάζει άλλος πλανήτης, άλλοτε θελκτικός κι άλλοτε απωθητικός, πάντα όμως ολότελα ακατανόητος. Σε μια δεόντως συμβολική στιγμή, στο ξεκίνημα της ταινίας, ο Νόβακ μονολογεί «μπορεί να μιλάω τη γλώσσα τους, αλλά δεν καταλαβαίνω τι λένε», προοικονομώντας μιας συνθήκη πλήρους σύγχυσης και αποπροσανατολισμού.

Αυτό ακριβώς το στοιχείο, το γεγονός πως ο «αρχηγός» της τετράδας είναι ο μόνος που κατέχει το εξουσιαστικό προνόμιο αλλά και το βάρος της επικοινωνίας, είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο ο Σκολιμόφσκι χτίζει έναν κόσμο υπόδοριας απειλής: ένα πέπλο εκκωφαντικής σιωπής, σαν ένας σιωπηλός και ήπιος εφιάλτης, από τον οποίο δεν μπορείς ποτέ να ξεφύγεις ακριβώς επειδή δεν είναι τόσο τρομακτικός ώστε να σε κάνει να ουρλιάξεις μέσα στη νύχτα. Στο Moonlighting, η γλώσσα και γενικότερα η ομιλία αποκτούν μια ξεχωριστή αλληγορική χροιά, η οποία αποτυπώνεται σε τρεις άξονες.

Εντός του σπιτιού, εγκλωβισμένοι σε μια φυλακή κόπου και ιδρώτα, ζώντας με ελάχιστο ύπνο, χωρίς χρήματα και μηδενική επαφή τόσο με την πατρίδα όσο και με τον έξω κόσμο, οι τέσσερις Πολωνοί είναι σαν να έχουν παγιδευτεί σε ένα καθεστώς αλαλίας. Σε ένα έδαφος ξένο, ανοίκειο, άχρονο και θολό, η επικοινωνία σχεδόν διακόπτεται ολοκληρωτικά, λες και μια αόρατη δύναμη τους έχει φάει τη γλώσσα. Από εκεί και έπειτα, στους υπόλοιπους δύο άξονες αναλαμβάνει δράση η βελούδινη και πολυεπίπεδη φωνή του Τζέρεμι Άιρονς, που δίνει διπλό στίγμα. Αφενός, με ένα voice over μειλίχιας σοβαρότητας, που εξιστορεί τα όσα διαδραματίζονται με εκείνη την ηρεμία που απορρέει από τη βεβαιότητα μιας συμφοράς, κι αφετέρου με την άτολμη και σχεδόν ψιθυριστή φωνή του όταν συνομιλεί με όλους τους ντόπιους. Η γλώσσα είναι δύναμη μεν, αλλά ο Νόβακ νιώθει εγκαταλειμμένος και ανήμπορος σε έναν άγνωστο τόπο εξορίας, γεγονός που αποτυπώνεται στην κάθε άλλο παρά θαρραλέα φωνή του. Μια φωνή ενός ξένου που δεν θα νιώσει ποτέ άνετα με το περιβάλλον του, ενός χαμένου ταξιδιώτη που δεν έχει ούτε χάρτη ούτε πυξίδα. 

Σταδιακά, οι δύο κόσμοι συνενώνονται και το σπίτι στο Λονδίνο, που είναι μονίμως καλυμμένο από ένα σύννεφο σκόνης και θορύβου, μεταμορφώνεται σε μικρογραφία της στρατικοποιημένης Βαρσοβίας. Ο Νόβακ ασφυκτιά και καταρρέει υπό το βάρος των εξελίξεων στην Πολωνία, τις οποίες και πληροφορείται, ενώ την ίδια στιγμή βλέπει τα χρήματα και τον χρόνο που έχει στη διάθεσή του να λιγοστεύουν μέρα τη μέρα.

Αντιδρώντας σπασμωδικά στο τραύμα που έχει επωμιστεί ολομόναχος, δίχως την παραμικρή διέξοδο ανακούφισης, στην ουσία αναπαράγει στο Λονδίνο τα όσα διαδραματίζονται στην Πολωνία. Αποκρύπτει από τους υπόλοιπους τρεις κάθε πληροφορία, σαμποτάροντας κάθε πιθανή και απίθανη δίοδο προς την αλήθεια, ελέγχει το πώς, πού και πότε θα κινηθούν, κλέβει κατά κυριολεξία τον χρόνο τους (γυρνώντας στα κρυφά τα ρολόγια τους πίσω) και τους επιβάλλει ένα καθεστώς περιορισμού και ασφυξίας, παρόμοιο με τη στρατιωτική δικτατορία που έχει επιβληθεί στην Πολωνία.

Με καρότσια γεμάτα από τις υποσχέσεις ευμάρειας ενός κόσμου λαμπερού αλλά εξίσου απατηλού, σε μια νυχτερινή διαδρομή προς το αεροδρόμιο που μοιάζει με ταξίδι στο πουθενά και στο έρεβος, ο Νόβακ αναγκάζεται να ξεστομίσει την αλήθεια την ύστατη στιγμή. Ο ίδιος θα λάβει την απάντηση που του αρμόζει, αλλά αυτό δεν αλλάζει το τελικό επιμύθιο. Τέσσερις άνθρωποι, αιωρούμενοι στο κενό της Ιστορίας, σε μία no man’s land όπου δεν υπάρχει ούτε μπρος ούτε πίσω. Δίχως τη δυνατότητα παλιννόστησης, δίχως τη δύναμη ενός νέου προορισμού. Ναυαγοί μιας σκληρής πραγματικότητας που τους πέταξε σε μια ξέρα στη μέση του ωκεανού.




Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to Top ↑