Reviews El Espíritu de la Colmena

20 Νοεμβρίου 2018 |

0

El Espíritu de la Colmena

Σκηνοθεσία: Βίκτορ Ερίθε

Παίζουν: Άνα Τόρεντ, Φερνάντο Φερνάν Γκόμεζ, Τερέζα Γκιμπέρα, Ιζαμπέλ Τελέρια

Διάρκεια: 97′

Μεταφρασμένος τίτλος: «Το Πνεύμα του Μελισσιού»

Σε ένα χωριό της Καστίλλης, το 1940, ένα μικρό κορίτσι παρακολουθεί την ταινία Φρανκεστάιν, που προβάλλεται από τον δημοτικό κινηματογράφο. Επηρεασμένη από το φιλμ, αρχίζει να βλέπει παντού το τέρας, το οποίο αντιμετωπίζει ως φίλο και σταδιακά δημιουργεί με τη φαντασία της έναν άλλο, παραμυθένιο κόσμο, που γίνεται το καταφύγιό της, μακριά από την γκρίζα πραγματικότητα. Η μητέρα της, δεν σταματάει να γράφει επιστολές σ’ έναν χαμένο (;) εραστή, ενώ ο πατέρας της –ανίκανος να κρύψει την υπαρξιακή απελπισία του- επιδίδεται στην μελισσοκομία, βλέποντας στις κυψέλες μια μικρογραφία της κοινωνίας.

El espiritu de la colmena 7

Το 2006, ο Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο με τον αριστουργηματικό του Λαβύρινθο του Πάνα, το είπε ξεκάθαρα: η επικράτηση του φασισμού σηματοδοτεί τον θάνατο της αθωότητας, την καταστροφή της φαντασίας. Φαντασία και φασισμός δεν μπορούν να συνυπάρξουν αφού η φαντασία είναι ελευθερία με την υψηλότερη έννοια. Στο αξεπέραστο κινηματογραφικό ποίημα του Βίκτoρ Ερίθε, αυτό απλώς υπονοείται. Η ταινία γυρίστηκε υπό το καθεστώς του Φράνκο, συνεπώς δεν υπήρχε άλλη επιλογή. Ο συμβολισμός είναι ο μόνος δρόμος. Το Πνεύμα του Μελισσιού άλλωστε, μ’ αυτή την αραχνοΰφαντη δομή, περισσότερο το ονειρεύεσαι παρά το παρακολουθείς. Και ξέρουμε καλά ότι η γλώσσα του ασυνείδητου είναι επί της ουσίας συμβολική.

Κάνοντας χρήση των τεχνασμάτων του ονείρου, καταργώντας δηλαδή τις λογικές συνδέσεις ανάμεσα στα πλάνα του και επιστρατεύοντας μια αφήγηση ελεύθερων συνειρμών (το κινηματογραφικό αντίστοιχο της ποιητικής γλώσσας των σουρεαλιστών), ο Ερίθε γκρεμίζει εξαρχής τις γέφυρες με την πραγματικότητα. Φορτίζει τις εικόνες του με μια ρεμβώδη, ιμπρεσιονιστική ποιότητα, μια άλλη όψη, που τις μετατρέπει σε εραλδικά σημάδια ενός διαφορετικού κόσμου. Μοιάζει να καλεί τον θεατή σε μια αναζήτηση που εκτείνεται πέραν του προφανούς, θέλει να ψάξουμε μαζί του τις πηγές απ’ όπου αναβλύζει η ποίηση. Θέλει να γίνουμε ξανά παιδιά, δηλαδή να επανακτήσουμε την ικανότητα να θαυμάζουμε, να μένουμε έκθαμβοι μπροστά στο άρρητο, το μυστηριώδες, το μαγικό.

Espiritu de la colmena

Η αρχική σκηνή της ταινίας -με τα παιδιά στο σινεμά, βυθισμένα στην σαγηνευτική μη-πραγματικότητα των κινηματογραφικών εικόνων- δίνει τις κατευθυντήριες γραμμές: ο θεατής πρέπει να γίνει και πάλι δεκτικός στο απίθανο, το εκπληκτικό, όπως τα πιτσιρίκια. Πρέπει να θυμηθεί πως υπήρξε κάποτε αθώος, πριν η ιστορία και η πολιτική τον αλλοτριώσουν και τον κάνουν κυνικό. Πρέπει να αφεθεί να τον κυριεύσει μια απροσδιόριστη συγκίνηση. Η μικρή Άνα θα γίνει ο οδηγός του σ’ αυτό το ταξίδι στην άλλη πλευρά του καθρέφτη. Το βλέμμα της Άνα φιλτράρει το πραγματικό και μας το επιστρέφει μεθυσμένο, ακαθόριστο, απαλλαγμένο απ’ την ύλη του, με μια λέξη: μαγεμένο. Είναι αυτός ο μόνος τρόπος να αντιμετωπίσεις τον κόσμο, όταν το Κακό θριαμβεύει, και μόνο τα παιδιά διαθέτουν τέτοιου είδους όραση. Γι’ αυτό και παραμένουν προστατευμένα, μέσα στο σκοτάδι.

El espiritu de la colmena 6

Τον Ερίθε, λοιπόν, τον θλίβει η ενηλικίωση που καταργεί τη δύναμη της παιδικότητας να μεταπλάθει και να αρνείται δημιουργικά το υπαρκτό δια της αλληγορικής οδού (δεν είναι τυχαίο που οι ενήλικες στο φιλμ -οι οποίοι παρουσιάζονται παγιδευμένοι σε αναγνωρίσιμα ψυχικά αδιέξοδα- κάνουν μια απέλπιδα προσπάθεια να αρθούν πάνω απ’ τα προβλήματά τους, χρησιμοποιώντας, αδέξια, συμβολικές οδούς, συγκροτώντας τις δικές τους αλληγορίες: η μητέρα γράφει στον εραστή της για να τον αναπαραστήσει στη μνήμη της δια των λέξεων –πάντα η γλώσσα, αυτή η πιο τρανή και πιο αληθοφανής απ’ όλες τις φαντασιακές κατασκευές μας- κι ο πατέρας φιλοσοφεί πάνω απ’ τις κυψέλες του, αναζητώντας τη λύτρωση σε εννοιολογικούς λαβυρίνθους), κι έτσι ταυτίζει τον φασισμό με το πέρασμα του πολιτισμού από τη μυθική κατάσταση (τόσο το παιδί όσο και το σινεμά-που πυροδοτεί τη φαντασία της μικρής Άνα, αλλάζοντας τον τρόπο θέασής της-, κάνουν χρήση των μυθικών κωδίκων, προκειμένου να ερμηνεύσουν τη ζωή) σ’ αυτή του σκληρού, απάνθρωπου ρεαλισμού –οι φασίστες επικαλούνταν πάντα τον πολιτικό ρεαλισμό σαν πρόταγμα- που αποδιώχνει το Όνειρο, την Τέχνη και την Αθωότητα σαν τις τρεις όψεις της ελευθερίας, την οποία εξορίζει, καταριέται και καταδικάζει.

Espiritu de la colmena 3

Ο κρυμμένος στρατιώτης που εκτελούν οι πολιτοφύλακες, θα ενδυθεί την φασματική περιβολή του μύθου, στα μάτια του μικρού κοριτσιού, κι έτσι θα σωθεί. Αν όχι με την εφήμερη, σωματική του υπόσταση, τουλάχιστον ως ιδέα (η μόνη εφικτή αθανασία στο σύμπαν αυτό). Ως παραμύθι θα μπορέσει να διασωθεί και η ανθρώπινη εμπειρία στο σύνολό της, μέσα από την μυθοποιητική δύναμη του κινηματογράφου. Η τέχνη ξανακάνει αθώο τον κόσμο, που η πολιτική τον ενηλικιώνει βίαια, επιφέροντας την οριστική του απομάγευση, επισπεύδοντας τον συναισθηματικό του θάνατο. Να η διπλή όψη της πτώσης: απομυθοποίηση της πραγματικότητας δια του «πολιτικού ρεαλισμού», αποδυνάμωση της φαντασίας δια της ενηλικίωσης.

Espiritu de la colmena 4

Πιθανολογώ ότι και για τα δυο θρηνεί ο Ερίθε. Σιωπηλά όμως. Αυτός, ενδεχομένως, είναι και ο λόγος που η σπουδαία ταινία του, δίνει την αίσθηση μιας μινόρε, κινηματογραφικής μελωδίας (άλλοι γράφουν μουσική με νότες κι άλλοι με πλάνα), τόσο εύθραυστης και φευγαλέας που απλώς αντηχεί στις παρυφές της μέρας, κατοικώντας ουσιαστικά σε μια διάσταση αιώνιου λυκόφωτος. Μιας μελωδίας που αν προσπαθήσεις να την παγιδεύσεις στα δίχτυα λογικών εννοιών, αυτόματα θα διαλυθεί.

Το Πνεύμα του Μελισσιού, αντιπροσωπεύοντας μια μορφή ποίησης των εικόνων (είναι δύσκολο να περιγράψεις σε κάποιον που δεν έχει δει το φιλμ, την αποστομωτική καλαισθησία των κάδρων του, τους υπέροχους χρωματικούς τόνους της φωτογραφίας, το λυρικό θρόισμα του νωχελικού του ρυθμού), απεγνωσμένη και μελαγχολική, μαυλιστική μέσα στη θνήσκουσα ομορφιά της, βρίσκει τη λύτρωση στην απελπισία. Γιατί κι η ποίηση δεν είναι τελικά παρά ένας τρόπος να χάνεις. Αλλά με αξιοπρέπεια.

 




Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to Top ↑
  • CineDogs TV

  • Γιάννης Σμοΐλης

  • CineDogs Supporters

  • Cinedogs Opinions

    Το "Pet Sematary" βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες, ευκαιρία λοιπόν να μάθουμε την άποψή σας. Ποια είναι η αγαπημένη σας κινηματογραφική μεταφορά έργου του Στίβεν Κινγκ;
  • FB Cinedogs

  • Latest