Το In the Mouth of Madness, που κλείνει την άτυπη τριλογία της αποκάλυψης μετά το The Thing (1982) και τον Prince of Darkness (1987), έχει επαινεθεί δικαίως για τη χειροπιαστή αισθητική των εφέ του και τον αγαπησιάρικο φόρο τιμής που αποτίνει στον Χ.Φ. Λάβκραφτ. Η κοσμολογία του Αμερικανού πρωτοπόρου του φανταστικού τρυπώνει σε κάθε διάσταση της ταινίας, από τους τίτλους και την αισθητική των βιβλίων του εξαφανισμένου συγγραφέα μέχρι τη διάχυτη αίσθηση ενός προαιώνιου τρόμου που παραμονεύει πίσω από κλειστές πόρτες και θα κυριεύσει αναπόδραστα.
Ο τρόμος, βέβαια, που δημιουργεί με επιμέλεια ο Τζον Κάρπεντερ, τοποθετείται σε έναν κόσμο που τίθεται πέρα από τα σύνορα της αντιληπτικής μας ικανότητας, που μας εκθέτει αβοήθητους σε όσα προσλαμβάνουν οι αισθήσεις μας χωρίς να μπορούμε να τα συλλάβουμε. Με άλλα λόγια, μέσα από τον χαρακτήρα του εγωπαθούς και ορθολογιστή πρωταγωνιστή Τζον Τρεντ, ο Κάρπεντερ μας ξεναγεί σε μια επικράτεια που ορίζεται από την απώλεια του ελέγχου. Αυτό που για τον κυνικό ερευνητή θα ήταν μια ακόμα μαρκετίστικη απάτη της σειράς, η εξαφάνιση δηλαδή ενός διάσημου συγγραφέα τρόμου ονόματι Σάτερ Κέιν που τίθεται στο κέντρο της πλοκής, τον βυθίζει στο κενό μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας.
Σε μία αρχική σεκάνς του φιλμ, ο δημιουργός σαρκάζει τον βασικό του χαρακτήρα, καταδεικνύοντας την κατατροφική διάσταση της αυτάρεσκης επιμονής του στη νοητική του ισχύ. Ο Τρεντ συνομιλεί με έναν συνάδελφό του, ενώ τους πλησιάζει ένας άνδρας κρατώντας ένα τσεκούρι. Εκείνοι δεν τον βλέπουν, έχοντας ελαφρώς γυρισμένη την πλάτη και αυτός επιτίθεται στον Τρεντ, ρωτώντας τον αν «διαβάζει Σάτερ Κέιν». Η απειλή πλησίαζε αργά για ώρα και ο παντοδύναμος ερευνητής αδυνατούσε να τη διακρίνει πριν να είναι πολύ αργά. Όπως θα του συμβεί και κατά την απόπειρα του να εξιχνιάσει την υπόθεση Κέιν, όταν θα βρεθεί έγκλειστος σε έναν εφιάλτη χωρίς να το αντιληφθεί εγκαίρως.
Έτσι, καθώς περιπλανιέται στον υπερβατικό κόσμο που έχει ξεπηδήσει από τις σελίδες του Κέιν, ο Τρεντ μας οδηγεί στα έγκατα της καλλιτεχνικής δημιουργίας και συστήνει τον συγγραφέα – θεό που έχει χάσει τον έλεγχο του δημιουργήματός του. Η αυθυπαρξία των επινοημένων χαρακτήρων και η τοποθέτηση τους σε αντιπαραθετική συνθήκη με τους υπόλοιπους ρόλους της δημιουργίας αποτελεί ένα διαρκές πεδίο εξερεύνησης της τέχνης. Δημιουργοί, ήρωες και θεατές βρίσκονται εγκλωβισμένοι στον ίδιο κύκλο, και τα όρια μεταξύ τους καθίστανται ρευστά. Από τον διάσημο πίνακα Las Meninas του Βελάσκεθ και το θεατρικό Έξι Πρόσωπα Ζητούν Συγγραφέα του Λουίτζι Πιραντέλο, για παράδειγμα, η συγκεκριμένη θεώρηση της καλλιτεχνικής δημιουργίας αποτέλεσε ιδανική αφετηρία για φορμαλιστική διεύρυνση και πειραματισμό. Κινηματογραφικά, με τα ερωτήματα αυτά αναμετρήθηκαν πολλοί αρτίστες: ο Γούντι Άλεν με το μπεργκμανικό του Deconstructing Harry, το Stranger than Fiction του Μαρκ Φόρστερ και πρωτίστως ο Τσάρλι Κάουφμαν που έχει αναγάγει το mise en abyme σε επιστήμη (Adaptation, Synecdoche, New York, I’m Thinking of Ending Things).
Αυτός ο καρπεντερικός εγκιβωτισμός προϋποθέτει μια αντιστροφή της διαδικασίας και ένα δυσανάλογο τίμημα εκ μέρους του καλλιτέχνη. Ο Σάτερ Κέιν χάνεται μέσα στους κόσμους που γεννά η φαντασία του, αφήνεται σε δυνάμεις που εκπορεύονται από αυτόν αλλά εν τέλει τον φυλακίζουν, τον αναγκάζουν να τις υπηρετήσει. Ο Καλλιτέχνης στο In the Mouth of Madness διαπράττει ύβρι και καθίσταται έρμαιο όσων δημιουργεί. Πληρώνει αυτή θεϊκή του φαντασίωση με βαρύ φόρο, εγκαταλείποντας την ασφάλεια του περιβάλλοντός του. Και το δημιούργημά του, όταν όλα έχουν οδηγηθεί στη νομοτελειακή καταστροφή, θα γελάσει ηχηρά, κοιτώντας σε έναν τεράστιο φωτεινό καθρέφτη εντός της σκοτεινής αίθουσας, παραδομένο στην αδυναμία του να συγκρατήσει το κακό που έχει πλέον αποδράσει οριστικά από τη σφαίρα της φαντασίας.
