Βerlinale 2026: Το «Χέιζελ» του Βιμ Βέντερς
Του Ανδρέα Τύρου
Κατά γενική ομολογία, η φετινή διοργάνωση αδίκησε τον εαυτό της. Ναι, είναι άδικο να προσπαθείς, δουλεύοντας για έναν ολόκληρο χρόνο, να ανακτήσεις μέρος έστω της χαμένης ακτινοβολίας του θεσμού και, χάρη στις ατυχείς δηλώσεις του Βιμ Βέντερς, να κυριαρχεί επί δεκαήμερο η εντύπωση πολέμου μεταξύ σινεμά και πολιτικής. Εξωφρενικό, αν αναλογιστείς πως πολύ συχνά το διαγωνιστικό πρόγραμμα του φεστιβάλ χαρακτηρίζεται ως αμφιλεγόμενο, ενώ η πολιτική ευαισθησία δεν απουσίαζε ποτέ από την Μπερλινάλε.
Δεν υπάρχει VAR στην περίπτωσή μας, ώστε να εγγυηθεί την ιστορική διόρθωση. Όπως δεν υπήρχε και στο τόσο μακρινό, τόσο κοντινό ταυτόχρονα 1985, όταν στις Βρυξέλλες γράφτηκε μία απ’ τις μεγαλύτερες τραγωδίες του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ της Τεοντόρα Ανα Μίχαϊ Heysel 85 δεν αρκείται στα επεισόδια που είχαν ως αποτέλεσμα 39 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες. Αντίθετα, καταφέρνει να αποκαλύψει τα πραγματικά αίτια και τους αληθινούς υπεύθυνους, συνδυάζοντας σκηνές αρχείου, έρευνα, μαρτυρίες και αναπαράσταση. Ο μέθυσος δήμαρχος, οι οργανωτικές παραλείψεις, τα πλαστά εισιτήρια, η ελλιπής αστυνόμευση, η στάση των ομάδων και των οπαδών της Λίβερπουλ και της Γιουβέντους, οι εθνικές προκαταλήψεις στη σύσκεψη των παραγόντων και η επικράτηση της επικοινωνιακής λογικής, της υποκρισίας και της μετάθεσης των ευθυνών, συνθέτουν θαρρείς μια μικρογραφία της ευρωπαϊκής Βαβέλ στις χειρότερες στιγμές της.
Ως γνωστόν, το αποτέλεσμα εκείνου του ευρωπαϊκού τελικού παραμένει αμφισβητούμενο, σαν το πέναλτι που καταλογίστηκε υπέρ της ιταλικής ομάδας, λίγο μέσα ή λίγο έξω, αδιευκρίνιστο, από τη μεγάλη περιοχή. Στο εξίσου ενδιαφέρον και επίκαιρο ντοκιμαντέρ Who Killed Alex Oded? το ερωτηματικό του τίτλου παραμένει αναπάντητο. Οι Τζέισον Όσντερ και Γουίλιαμ Λαφί εντοπίζουν τρεις κύριους υπόπτους ως δολοφόνους του Παλαιστίνιου επιχειρηματία και προέδρου αντιρατσιστικής οργάνωσης στην Καλιφόρνια της δεκαετίας του ’80. Κοινός παρονομαστής και των τριών, η συμμετοχή τους στην Οργάνωση Εβραϊκής Άμυνας των ΗΠΑ. Η μισαλλοδοξία καλά κρατεί, από τη Σάντα Άννα ως τη σύγχρονη Γάζα.
Αποφεύγοντας να τοποθετηθούν ευθέως απέναντι στην τελευταία, τα μέλη μιας ετερογενούς κι ετερόκλητης κριτικής επιτροπής και ο πρόεδρός της Βιμ Βέντερς επιχειρούν στη λήξη και λίγο πριν από την απονομή των βραβείων να αμβλύνουν την αρνητική γι’ αυτούς ατμόσφαιρα. Ζήτω η συνεργασία, οι διαφορετικές απόψεις και οι αγαθές προθέσεις. Επισήμως, άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Κιχ για τη γενοκτονία, ύμνος στην ελευθερία. Όσο για την ετυμηγορία, το δικό τους Χέιζελ. Αγνοώντας επιδεικτικά είτε την προφανώς υπέρτερη Rose (απλώς, βραβείο ερμηνείας στη Σάντρα Χούλερ) είτε το γλυκόπικρο αουτσάιντερ The Loneliest Man in Town, δήθεν πέτυχαν την εξισορρόπηση των τάσεων, όπως αποτυπώνεται στην τριάδα της Χρυσής Άρκτου (Yellow Letters, φώτο ακριβώς από κάτω) του Μεγάλου Βραβείου (Salvation) και του Ειδικού βραβείου της Επιτροπής (Queen at Sea).
Δηλαδή, κατά σειρά, το πολιτικό δράμα του Ιλκέρ Τσατάκ (Γερμανός τουρκικής καταγωγής) για τις διώξεις αντιφρονούντων στην Τουρκία του Ερντογάν, το σχόλιο του Εμίν Αλπέρ για τη βία και τον θρησκευτικό φανατισμό στην τουρκική ύπαιθρο και το δράμα δωματίου του Λανς Χάμερ με θέμα το Αλτσχάιμερ. Η απάντηση-χαστούκι στο φεστιβάλ και στην κριτική επιτροπή προέρχεται και από τη διαμαρτυρία για μεροληπτική στάση (στη λίστα των υπογραφών Κεν Λόουτς, Τίλντα Σουίντον, Χαβιέ Μπαρδέμ κ.ά.) και από τον Παλαιστίνιο νικητή στο τμήμα «Προοπτικές», τον Αμπνταλάχ Αλεχαντίμπ, που κατηγόρησε από σκηνής τη γερμανική κυβέρνηση ως συνεργό του Ισραήλ στη Γάζα. Ποιός κέρδισε ακριβώς, οι Τούρκοι σκηνοθέτες, οι φωνές διαμαρτυρίας, η αφύπνιση των γυναικών δημιουργών, το καθαρό σινεμά, η καθαρή πολιτική, οι ταινίες που διακρίθηκαν αλλ’ είναι αμφίβολη η καριέρα τους στις αίθουσες; Όταν επελαύνουν οι πλατφόρμες και οι αίθουσες υποχωρούν, σίγουρα χάνει το σινεμά. Άντε και του χρόνου.
