Berlinale 2026: Με τον Τίγρη ή με τον Δράκο
Του Ανδρέα Τύρου
Όπως τα πολιτικά διλήμματα δεν λύνονται αποκλειστικά στις κάλπες, έτσι και τα καλλιτεχνικά δεν εξαντλούνται με δηλώσεις (αγαθών) προθέσεων. Αντίθετα, πολύ συχνά, τα πρώτα σκοντάφτουν πάνω στα δεύτερα, πολλαπλασιάζοντας την ένταση και τις αμφιβολίες. Να, πέρασε ένα τέταρτο του αιώνα από την επιτυχία του Ανγκ Λι, η Μισέλ Γεό κέρδισε πρόσφατα το πρώτο της όσκαρ κι όμως, στην προχθεσινή τελετή έναρξης, όταν ο Σον Μπέικερ της απένειμε τη Χρυσή Άρκτο καριέρας, στα μάτια των παρευρισκομένων παρέλασαν σκηνές από την ταινία Τίγρης και Δράκος. Πώς να θέλει να την θυμόμαστε, αριστοκρατική, ακατάβλητη πολεμίστρια, ως κορίτσι του 007, ως εκλεκτή των οίκων μόδας;
Σίγουρα, μεγαλώνει επιτυχώς. Δύσκολο να το πεις και για τον Βιμ Βέντερς. Από επιλογή κύρους, πηγή διενέξεων. Αφού τον διαδέχθηκε στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας κινηματογράφου η Ζιλιέτ Μπινός, επανέρχεται ως πρόεδρος της κριτικής επιτροπής της Μπερλινάλε. Και οι δηλώσεις του, στην καθιερωμένη συνέντευξη Τύπου, όχι μόνον κάνουν τον γύρο του κόσμου αλλά δυναμιτίζουν και την ατμόσφαιρα του φεστιβάλ. Καλούμενος να τοποθετηθεί σχετικά με τη Γάζα και την άνιση αντιμετώπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μεταξύ Ουκρανίας, Ιράν και Παλαιστίνης εκ μέρους της γερμανικής κυβέρνησης και της Μπερλινάλε, αρκείται στην δήλωση «Είμαστε εδώ για να μιλήσουμε για το σινεμά, είμαστε το αντίδοτο στην πολιτική». Στην ποδοσφαιρική διάλεκτο, πρόκειται για τον ορισμό του αυτογκόλ και, μάλιστα, από τ’ αποδυτήρια. Εάν οι αντίπαλοι είναι ο Τίγρης και ο Δράκος, δεν βλέπεις τον Ελέφαντα (πολιτική), είτε στο γήπεδο είτε στο δωμάτιο.
Το χειρότερο; Δεν παρέλειπε, καιρό τώρα, να κάνει πολιτικές δηλώσεις, όπως δεν χάνει ευκαιρία και η Μπερλινάλε να εξυμνεί, σε κάθε δυνατή ευκαιρία, τον Τζαφάρ Παναχί ως σύμβολο αντίστασης στο θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν. Εκφράζοντας την ενόχληση της, η Ινδή συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι, γνωστή εχθρός του Ισραήλ, ματαιώνει την άφιξη της στο Βερολίνο. Γιατί δεν δήλωσε «απροετοίμαστος» ο Βέντερς, μιμούμενος τον Αλεξάντερ Πέιν, λίγους μήνες πριν στη Μόστρα; Θα είχε άραγε σώσει τα προσχήματα; Και τώρα, ποιάν ετυμηγορία να εμπιστευθεί κανείς, με την πληθώρα των συμμετοχών, έμμεσα ή άμεσα, να θίγουν ζητήματα χαμηλής ή υψηλής πολιτικής;
Για παράδειγμα, τα Κίτρινα γράμματα του Ιλκέρ Τσατάκ, μέσα από την ιστορία του λαμπερού ζεύγους (πρωταγωνίστρια του Κρατικού Θεάτρου και συγγραφέας-πανεπιστημιακός) που εξαιτίας της φιλελεύθερης στάσης τους διώκονται από το αυταρχικό καθεστώς της σύγχρονης Τουρκίας (καμία αναφορά ονομαστική στον Ερντογάν), διαβάζονται και ως προειδοποίηση για τη Δημοκρατία υπό κατάρρευση, διεθνώς. Προφανής ο συμβολισμός των αφηγηματικών κεφαλαίων «Βερολίνο ως Άγκυρα» και «Αμβούργο ως Κωνσταντινούπολη», καθώς η διάχυτη απειλή για την ελευθερία της σκέψης και του λόγου, δεν γνωρίζει σύνορα. Τι σύμπτωση, στη συνέντευξη Τύπου της κριτικής επιτροπής, όταν ο δημοσιογράφος Τίλο Γιούγκ έφερνε σε δύσκολη θέση τον Βιμ Βέντερς, διακόπηκε το ηχητικό σήμα, κάτι που αργότερα αποδόθηκε σε «τεχνικό πρόβλημα». Πιο πέρα, ο Γερμανός (τουρκικής καταγωγής) σκηνοθέτης, συνδέει τον ολοκληρωτισμό με την αρνητική του επίδραση στις προσωπικές σχέσεις και στη διάβρωση των ανθρώπινων αξιών.
Συγγενές το περιεχόμενο του NO GOOD MEN, γλυκόπικρου ερωτικού χρονικού από το Αφγανιστάν, με ήρωες έναν τηλεοπτικό ρεπόρτερ και μιαν οπερατέρ. Παντρεμένοι και γονείς και οι δύο, σχέση απαγορευμένη, πάθος και προκαταλήψεις, μάχη των φύλων, κωμικές πινελιές και δράμα, ως την αποχώρηση των Αμερικανών, τους Ταλιμπάν στην εξουσία και την υποχρεωτική φυγή, άρα τον αναγκαστικό χωρισμό. Φινάλε στα ίχνη της Καζαμπλάνκα από την Σαχρμπανού Σαντάτ, ύφος ανεπιτήδευτο που συγκινεί.
Αδύναμος κρίκος των δύο ταινιών, το γεγονός ότι γυρίστηκαν η μία στη Γερμανία και η άλλη εκτός Αφγανιστάν, για λόγους ευνόητους. Οι Δράκοι παραμονεύουν στα όνειρα, οι Τίγρεις στην πραγματικότητα.
