Σκηνοθεσία: Ρεμπεκά Ζλοτοφσκί
Πρωταγωνιστούν: Τζόντι Φόστερ, Ντανιέλ Οτέιγ, Ματιέ Αμαλρίκ, Βιρζινί Εφιρά, Βενσάν Λα Κοστ
Διάρκεια: 103′
Η Τζόντι Φόστερ έχει τον κεντρικό ρόλο σε μια ταινία όπου μιλάει σχεδόν αποκλειστικά γαλλικά. Σίγουρα εδώ δεν ισχύει το πολύ της μόδας «Τι πιο σύνηθες;»… Η πιτσιρίκα που πρωτοεμφανίστηκε στον Ταξιτζή, και δεν χάθηκε όπως άλλα παιδιά στην πορεία στο αιμοβόρο Χόλιγουντ, έγινε πια 63 ετών, κι όμως μπορεί να μας εκπλήξει ακόμα με τις επιλογές της. Αυτό από μόνο του δεν είναι ένας λόγος για να δείτε το Μια ιδιωτική ζωή;
Ας το προχωρήσουμε λίγο παραπέρα. Όταν διαβάζετε πλάι της ένα all-star γαλλικό cast με ονόματα όπως του σπουδαίου Ντανιέλ Οτέιγ, του πάντα εύστοχου Ματιέ Αμαλρίκ, της σαγηνευτικής Βιρζινί Εφιρά και του ανερχόμενου Βενσάν Λα Κοστ, τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο θελκτικά. Μάλιστα, ας ειπωθεί προκαταβολικά, πριν μπείτε στον πυρήνα της κριτικής ανάγνωσης του φιλμ, ότι άπαντες είναι άψογοι, το φιλμ λειτουργεί ως μάθημα υποκριτικής για τους ενδιαφερόμενους μέλλοντες ηθοποιούς.
Και στην ουσία; Έχουμε να κάνουμε με μια ταινία που την αδικεί ο χωροχρόνος προβολής της, μέσα δηλαδή στο καταχείμωνο. Είναι φτιαγμένη για να τη δει κανείς κάτω από τον έναστρο ουρανό, με αγιόκλημα και γιασεμιά που τραγουδούσε κι ο αγαπημένος Λουκιανός. Πληροί κάθε προϋπόθεση του θερινού σινεμά, ούσα απίστευτα συμπαθητική, ανέμελη, χωρίς πολλά προαπαιτούμενα. Προορισμένη για θεατές που γουστάρουν πραγματικά το παλιομοδίτικο σινεμά, των καλών προθέσεων που δεν υλοποιούνται σε μεγάλο βαθμό, αλλά κυλούν ευχάριστα αν μη τι άλλο.
Μια ψυχίατρος μαθαίνει ότι μια ασθενής της αυτοκτόνησε. Το αρχικό σοκ μεγαλώνει, καθώς δεν της είχε δώσει τέτοια σημάδια (ή τουλάχιστον δεν κατάλαβε κάτι σχετικό). Αυτό της προκαλεί κι έντονη αμφιβολία για τον ίδιο της τον εαυτό. Πώς είναι δυνατόν να μην πήρε είδηση την πρόθεσή της; Μήπως δεν αυτοκτόνησε, αλλά δολοφονήθηκε από τον στενό οικογενειακό της κύκλο; Υπάρχουν ενδείξεις, άλλωστε. Πρέπει να αποδείξει αυτόν τον ισχυρισμό, γιατί διαφορετικά νιώθει ότι φέρει ευθύνη, όχι μεν ποινική, ξεκάθαρα δε ηθική-ιατρική. Κάπως έτσι, η ψυχίατρος γίνεται αυτοσχέδια ντετέκτιβ, κουβαλώντας στο πλευρό της ακόμα και τον πρώην σύζυγό της, η σχέση με τον οποίο μόνο κακή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί…
Υιοθετώντας τη γραφή μιας αστυνομικής κομεντί, όπου η κλασική συνθήκη της εύρεσης του εγκληματία εναλλάσσει το στοιχείο του θρίλερ με αυτό του έντονου μειδιάματος, καθώς οι περιπέτειες της ηρωίδας μπορούν να γίνουν πειστικές (κατά την άποψη της ίδιας της σκηνοθέτιδος) μόνο με το αλατοπίπερο του χιούμορ, η Ζλοτοφσκί στήνει μια ιστορία με αμέτρητες υποπλοκές. Καταγράφουμε: α) Η επανένωση της πρωταγωνίστριας με τον πρώην σύζυγο, β) η αποξενωμένη επαφή με τον γιο (και τον εγγονό) της, γ) η αντίστοιχη παρουσίαση της κατάστασης στη φαμίλια της νεκρής, δ) ένας άλλος ασθενής, που έχει βαλθεί να την εκδικηθεί γιατί του κόστισε πολύ και δεν του απέφερε τίποτα, ε) μια υπνωτίστρια που κάπου κάπου κάνει τη δουλειά της και δωρεάν, έτσι για το γαμώτο, στ) μια λανθάνουσα ομοφυλοφιλική σχέση ανάμεσα στη γιατρό και την ασθενή, ζ) οι μετενσαρκώσεις και οι μνήμες από μια άλλη, ναζιστική και αντισημιτική εποχή κτλ.
Ταλαντευόμενη συνεχώς ανάμεσα στα δύο στοιχεία, το κωμικό και το σασπένς, η δημιουργός του φιλμ δυσκολεύεται να τα ισορροπήσει. Χάνει περισσότερο από το διαρκές πέρασμα από το ένα στο άλλο, παρά ωφελείται. Ωστόσο, είναι εμφανές ότι κάνει το κέφι της και δεν μας χαλάει στο ελάχιστο η ανάγκη της να τιμήσει όσους την έκαναν να αγαπήσει την έβδομη τέχνη. Παλαιότερους, αλλά και πιο σύγχρονους.
Κάπου ξεπροβάλλει ο Γούντι Άλεν του Manhattan Murder Mystery, ο οποίος πέτυχε σχεδόν απόλυτα στη δική του ταινία να δει παιχνιδιάρικα το είδος που στην κινηματογραφική αργκό αποκαλείται whodunit. Αν σε φιλμ όπως το Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές, δηλαδή σε προερχόμενα από έργο της Άγκαθα Κρίστι, όπου το κωμικό βγαίνει ως επί το πλείστον από τις περσόνες είτε του Ηρακλή Πουαρό είτε της μις Μαρπλ, ακόμα παλιότερα θυμόμαστε το Ποιος… σκότωσε τον Χάρι; όπως είχε τιτλοφορηθεί στα ελληνικά το χιτσκοκικό The Trouble with Harry.
Πράγματι, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ είναι ένας εξ αυτών που υπηρετεί με τον τρόπο της η σκηνοθέτιδα. Τοποθετώντας μια ονειρική σκηνή στην καρδιά του έργου κάνει σαφή αναφορά στο αξεπέραστο εύρημα του Spellbound, εκεί όπου ο Σαλβαδόρ Νταλί ζωγράφισε κυριολεκτικά στην οθόνη, ενσωματώνοντας τον Φρόιντ στα πλάνα με τρόπο μοναδικό. Η συγκεκριμένη σκηνή της ύπνωσης και εδώ, στο έργο της Ζλοτοφσκί, είναι η εντυπωσιακότερη που παραθέτει. Και αυτό λέει πολλά για τη δύναμη της εικόνας στην οποία θέλει να προσομοιάσει, ενώ και το όνομα του Φρόιντ ηχεί καναδυό φορές στ’ αυτιά μας.
Όμως, το κομμάτι της επίδρασης και αναφοράς σε άλλα φιλμ και άλλους σκηνοθέτες θα ήταν απολύτως ελλιπές, αν δεν τόνιζε το προφανές. Η Φόστερ δεν επελέγη τυχαία ως ηρωίδα. Υποδύεται μια ψυχίατρο που ουσιαστικά θα αναζητήσει τις λύσεις για τα δικά της μακροχρόνια προβλήματα ζωής, οικογένειας, εργασίας, ευτυχίας μέσα από την επίλυση ενός γρίφου που έχει να κάνει με έναν θάνατο άλλου, κάτι για το οποίο προσπαθεί να ψυχαναλύσει τη νεκρή και τον κόσμο γύρω της. Πριν 35 ακριβώς χρόνια, υποδυόταν μια αστυνομικίνα που επεδίωκε να λύσει ένα μυστήριο και να προλάβει να σώσει άλλες ζωές, υφιστάμενη αυτή μια διαρκή ψυχανάλυση από έναν άλλο ιδιοφυή ψυχίατρο-ψυχασθενή. Μια αντιστροφή, ίσως γιατί τα 35 χρόνια συνταξιοδότησαν την αστυνομικίνα εκείνη… της Σιωπής των αμνών.
Το αριστουργηματικό θρίλερ του Τζόναθαν Ντέμι παραφυλάει, παίζει κρυφτό, παρωδείται κομψά (προσέξτε την είσοδο της Τζόντι στο σπίτι του μείζονος υπόπτου και ανακαλέστε λίγο στη μνήμη…). Αξίζει πότε πότε να αποτίει κανείς φόρο τιμής σε ό,τι αγάπησε κινηματογραφικά, και εμείς σεβόμαστε απεριόριστα αυτή την υπόκλιση της Ζλοτοφσκί!
