Σινέμα Νόβου… Μέρος ΙΙI

Η παγκόσμια φήμη της σάμπα και της μπόσα νόβα και η οικοδόμηση της μοντερνιστικής πρωτεύουσας Μπραζίλια βοήθησαν στην προώθηση του Cinema Novo ως έκφρασης μιας ζωντανής εκσυγχρονισμένης χώρας. Πιο συγκεκριμένα, οι ταινίες του κινήματος προσανατολίζονταν στην ιδέα της αυξημένης συνειδητοποίησης που είχε υιοθετήσει ο Goulart. Δείχνουν Βραζιλιάνους χωρικούς που συνθλίβονται από τον αναλφαβητισμό, τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης και τη στρατιωτική κι ιερατική εξουσία. Οι ταινίες Sertão αποτελούν παράδειγμα αυτού που ο Rocha αποκαλούσε «αισθητικές της πείνας», της αποκάλυψης του πώς αιώνες δεινών μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια εξέγερση κάθαρσης. «Το Cinema Novo δείχνει πως η φυσιολογική συμπεριφορά αυτού που λιμοκτονεί είναι η βία».

Πολλές ταινίες επικεντρώνονταν στη ζωή εκτός των μεγαλουπόλεων. Η ταινία Barravento (The Turning Wind, 1962) του Glauber Rocha διαδραματίζεται στη Μπαΐα. Ο Φιρμίνο επιστρέφει από την πόλη και προσπαθεί να πείσει τους ψαράδες ν’ απελευθερωθούν απ’ τα δεσμά των ιδιοκτητών των διχτυών τους. Έρχεται επίσης σε σύγκρουση με τον Αρουάν, έναν ντόπιο «άγιο». Τελικά ο Αρουάν γίνεται μια νέα δύναμη κοινωνικής συνείδησης. Η επόμενη ταινία του Rocha, Deus e o Diablo na Terra do Sol (Μαύρος θεός, ξανθός διάβολος, 1963), είναι πιο διαζευκτική. Διαδραματίζεται στη Sertão, την τραχιά βορειοδυτική πεδιάδα της Βραζιλίας και δείχνει την καταπίεση των χωρικών από μεσσιανιστές θρησκευτικούς ηγέτες και μοχθηρούς ληστές. Ανάμεσα στις δυο αυτές δυνάμεις βρίσκεται ο εύπιστος απλός αγρότης Μανουέλ κι ο πιστολέρο Αντόνιο ντας Μόρτες. Η ιστορία βασίζεται σε λαϊκές μπαλάντες και τραγούδια που σχολιάζουν με καυστικό -στα όρια της ειρωνίας- ύφος τη δράση. Όταν ο Αντόνιο σκοτώνει τον ληστή Κορίσκο, ο χορός τραγουδάει: «Η δύναμη του λαού είναι η μεγαλύτερη δύναμη», και ακολουθεί μονοπλάνο του Μανουέλ και της γυναίκας του που τρέπονται σε φυγή μέσα στην έρημο. «Θλιβερές, άσχημες ταινίες… που κραυγάζουν, ταινίες απελπισίας όπου δεν υπερισχύει πάντα η λογική» – η περιγραφή του Rocha για το ύφος του Cinema Novo εκείνης της εποχής ταιριάζει απόλυτα με το έργο του.

Οι μεταρρυθμίσεις του προέδρου Goulart δημιούργησαν φόβο στους συντηρητικούς κύκλους. Το 1964 οι στρατιωτικοί κατέλαβαν την εξουσία. Για δυο δεκαετίες και πλέον, τη διακυβέρνηση της Βραζιλίας ασκούσαν οι στρατηγοί. Ο Guerra, που έφυγε από τη χώρα λίγο μετά το πραξικόπημα, δήλωσε ότι το Cinema Novo τελείωσε το 1964. Το κίνημα όμως δεν είχε ακόμα διακοπεί. Παρά το αυταρχικό καθεστώς, ανθούσε η τέχνη η οποία σκούσε πολιτική κριτική. Οι σκηνοθέτηες του Cinema Novo συνέχισαν να εργάζονται, ενώ εμφανίστηκαν και νέοι κινηματογραφιστές. Αρκετοί σκηνοθέτες του Cinema Novo έθιγαν την αποτυχία της κυβέρνησης Goulart. Οι ταινίες τους συχνά εστιάζουν στον κατατρεγμένο διανοούμενο, που είναι αποκομμένος τόσο από την αστική τάξη όσο κι απ’ τον λαό. Η ταινία O Bravo Guerreiro (The Brave Warrior, 1967) του Gustavo Dahl τελειώνει μ’ ένα πιστόλι στο στόμα. Ο Rocha προσέδωσε σ’ αυτή την απόγνωση μια εξωφρενική διάσταση στην ταινία Terra em Transe (Land in Anguish, 1967). Στη φανταστική χώρα του Ελντοράντο, εκτυλίσσεται ένας πολιτικός μύθος μέσα στην παραληρηματική συνείδηση ενός επαναστάτη ποιητή. Το Terra em Transe είναι ένα σουρεαλιστικό ερώτημα για τον πολιτικό ρόλο του καλιτέχνη, που κορυφώνεται σε μια αϊζενσταϊκή σεκάνς: την ώρα που η αστυνομία πυροβολεί τον ποητή, κληρικοί κι επιχειρηματίες πραγματοποιούν μια εξαιρετικά θορυβώδη τλετή.

Παρά το νέο καθεστώς, η βραζιλιάνικη κινηματογραφική κουλτούρα άκμαζε. Στα πανεπιστήμια ξεκίνησαν μαθήματα κινηματογράφου, στο Ρίο εγκαινιάστηκε ένα ετήσιο φεστιβάλ, και κυκλοφόρησαν νέα κινηματογραφικά περιοδικά. Η κατάρρευση των εταιρειών Atlântida και Vera Cruz φάνηκε να βάζει ένα τέλος σε όλες τις προοπτικές της εγχώρια κινηματογραφικής βιομηχανίας, αλλά τόσο ο Goulart όσο κι οι στρατιωτικοί που τον διαδέχτηκαν στην εξουσία -ο καθένας για διαφορετικούς λόγους- ενίσχυσαν τις κρατικές πρωτοβουλίες που αποσκοπούσαν στην ανασυγκρότησή της. Η νομοθεσία επέτρεπε φοροαπαλλαγές, ενιαίες τιμές εισιτηρίου και μεγαλύτερες ποσοστώσεις στις αίθουσες προβολών για την εγχώρια παραγωγή. Η Grupo Executivo da Indústria Cinematográfica (GEICINE) ιδρύθηκε το 1961 με στόχο τον συντονισμό της κινηματογραφικής πολιτικής. Το 1966 η GEICINE απορροφήθηκε από το Instituto Nacional do Cinema (INC), που υποστήριζε  τηνπαραγωγή μέσω χορήγησης δανείων και βραβείων. Το Cinema Novo ασκούσε έντονη επιρροή στον οργανισμό αυτό. Το INC ενίσχυσε και συμπαραγωγές, που αύξησαν κατά πολύ την εθνική κινηματογραφική παραγωγή.

Αυτή η ανάπτυξη ενισχύθηκε κι από μια αιφνίδια τροπή των πολιτικών γεγονότων. Την περίοδο 1967-1968, παράλληλα με μια μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού, πολλαπλασιάστηκαν οι απεργίες κι οι διαμαρτυρίες. Συνέβη δεύτερο πραξικόπημα, με το οποίο επικράτησαν σκληροπυρηνικοί στρατηγοί. Μέσω της νομοθεσίας περιόρισαν τις πολιτικές ελευθερίες και διέλυσαν τα πολιτικά κόμματα. Προοδευτικές και αριστερές δυνάμεις ξεκίνησαν αντάρτικο πόλεων κι απ’ το 1969 μέχρι το 1973 η Βραζιλία ήταν πεδίο μάχης μεταξύ των ανταρτών και του στρατιωτικού καθεστώτος.




Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to Top ↑