Festivals Tri (Three)

7 Νοεμβρίου 2017 |

0

Tri (Three)

Ματιές στα Βαλκάνια: Από τις λέξεις στις εικόνες – Βαλκανική λογοτεχνία και κινηματογράφος

Σκηνοθεσία : Αλεξάνταρ Πέτροβιτς

Με τους : Βέλιμιρ Ζιβοζίνοβιτς, Σλόμπονταν Πέροβιτς, Σένκα Βελέτανλιτς

Διάρκεια : 80’

Έτος Παραγωγής : 1965

Χώρα Παραγωγής : Σερβία (πρώην Γιουγκοσλαβία)

H ιστορία ενός Γιουγκοσλάβου αντάρτη σε τρία κεφάλαια:

Κεφάλαιο Πρώτο

Οι απαρχές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου : Ο Μίλος Μπόγιανιτς (Βέλιμιρ Ζιβοζίνοβιτς) είναι φοιτητής σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό, γεμάτο πρόσφυγες. Η Αστυνομία διεξάγει πρόχειρους ελέγχους ταυτότητας κι ένας άντρας χωρίς χαρτιά και με περίεργη προφορά κατηγορείται ως προδότης. Ο Μίλος τον υπερασπίζεται. Το πλήθος στρέφεται εναντίον του, εκείνος σιωπά και ο άγνωστος εκτελείται.

Κεφάλαιο Δεύτερο

Ο Πόλεμος στο αποκορύφωμά του : ο Μίλος είναι παρτιζάνος – πεινασμένος και μόνος, προσπαθεί να ξεφύγει απ’ τον εχθρό. Συναντά άλλον έναν φυγά, έναν παρτιζάνο φοβισμένο, πληγωμένο, που τον παράτησαν πίσω. Πορεύονται μαζί. Ο σύντροφός του πιάνεται και καίγεται ζωντανός, ενώ ο Μίλος παρακολουθεί από μακριά.

Κεφάλαιο Τρίτο

Ο Πόλεμος έχει τελειώσει : ο Μίλος είναι αξιωματικός του Γιουγκοσλαβικού στρατού. Μια ομάδα κατηγορούμενων για συνεργασία με τον εχθρό καταφτάνει για να εκτελεστεί. Μια όμορφη, νέα γυναίκα προσελκύει το ενδιαφέρον του ήρωα. Ζητεί από τον υφιστάμενό του να εξετάσει προσεκτικά το κατηγορητήριο πριν προχωρήσει στην διαταγή, ενώ μια χωρική που τον τρατάρει ένα πεπόνι υπερασπίζεται την όμορφη γυναίκα : «Είναι νέα, θα αλλάξει». Εκείνος την αψηφά. Η γυναίκα επιχειρεί να αποδράσει, οι στρατιώτες την συλλαμβάνουν και την οδηγούν για εκτέλεση.

Τρεις ιστορίες που εκτυλίσσονται στη Γιουγκοσλαβία κατά την αρχή, το μέσον και το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Συνδετικός κρίκος είναι ο πρωταγωνιστής, που συμμετέχει είτε ως μάρτυρας της βιαιοπραγίας, είτε ως θύμα είτε ως θύτης. Το αντιπολεμικό δράμα του Αλεξάνταρ Πέτροβιτς, η καλύτερη (κατά κοινή ομολογία) παρτιζάνικη ταινία του Γιουγκοσλαβικού σινεμά, είναι ένα υπαινικτικό, δεξιοτεχνικά σκηνοθετημένο φιλμ με θέμα τον θάνατο και τη συντριβή των απλών ανθρώπων στις μυλόπετρες του πολέμου.

«Ο θάνατος στον πόλεμο είναι εξίσου τραγικός και όταν πεθαίνουμε και όταν οι περιστάσεις μας ωθούν να σκοτώσουμε κάποιον», εξηγούσε ο σκηνοθέτης πριν την έναρξη προβολής της ταινίας του στο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Πούλα (στην Κροατία). Οι δύο προηγούμενες ταινίες του δεν είχαν καν επιλεχθεί να συμμετάσχουν σ’ αυτό, όταν όμως γύρισε το Tri όλες μαζί… χαιρετίστηκαν ως η απαρχή μιας μοντέρνας φιλμικής γλώσσας για το σύγχρονο γιουγκοσλαβικό σινεμά (όλες, βέβαια, παρουσίαζαν τον Θάνατο ως αναπόσπαστο τμήμα του προσωπικού, ποιητικού βλέμματος του δημιουργού).

Και στις τρεις ιστορίες του σπονδυλωτού Tri – που λαμβάνουν χώρα σε διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικά στάδια του Πολέμου και της προσωπικής ιστορίας του πρωταγωνιστή – ο κεντρικός χαρακτήρας γίνεται αιτία θανάτου και θανατώσεως, ακόμη κι αν ο ίδιος δεν σκοτώνει ποτέ. Το φιλμ ήταν υποψήφιο για Ξενόγλωσσο Όσκαρ και θεωρείται ένα απ’ τα αρτιότερα δείγματα (πολυ)σύνθετης, διερευνητικής ματιάς πάνω στον πόλεμο και τις επιπτώσεις του, που – παράλληλα – ανατέμνει με λεπτοδουλεμένη ακρίβεια την αμφισημία της ανθρώπινης φύσης. Η σεκάνς με τον Τσιγγάνο που τραγουδά ένα πασίγνωστο λαϊκό άσμα (το Djelem Djelem, leitmotiv της έτερης υποψήφιας για Όσκαρ ταινίας του σκηνοθέτη «Γνώρισα και ευτυχισμένους τσιγγάνους») σέρνοντας μια αρκούδα δεμένη σε έναν ξύλινο πάσσαλο με αλυσίδες, απεικονίζει την ανθρώπινη σκληρότητα σε όλο της το μεγαλείο. Ακόμη πιο συγκλονιστικό (και ενοχλητικό), είναι το επεισόδιο με τον άνθρωπο που κατηγορείται για προδοσία και εκτελείται, εξαιτίας του… παρουσιαστικού του. Το τυπικό γαλλικό χαρακτηριστικό του «άηχου» ρο στην προφορά του άντρα σε συνδυασμό και με τον μπερέ που φορά θα μπορούσε να αποτελεί σημείο αναφοράς στη νουβέλ βαγκ, όπως – εξίσου – και να αντανακλά την προσωπική εμπειρία του σκηνοθέτη, που γεννήθηκε στο Παρίσι προτού μετακομίσει – παιδί ακόμη – στο Βελιγράδι.

Οι αντανακλάσεις της ..απανθρωπιάς των ανθρώπων, σμιλεύουν τη δομή του φιλμ του Πέτροβιτς (το σενάριο είναι εμπνευσμένο και αποτελεί συρραφή από μια συλλογή μικρών ιστοριών του Αντόνιο Ισάκοβιτς). Το Tri απαρτίζεται από τρία επεισόδια και …δύο μέρη . Τα τρία επεισόδια συγκροτούν το ένα μέρος, το κυρίως σώμα της αφήγησης. Το άλλο μέρος συντίθεται απ’ την εναρκτήρια σεκάνς, με τα ζενερίκ να φιγουράρουν πάνω σε ασπρόμαυρες φωτογραφίες που απεικονίζουν μια σειρά από εγκλήματα πολέμου, συγκροτώντας έτσι μια αυτόνομη ενότητα που λειτουργεί ως μίνι ντοκιμαντέρ (και ντοκουμέντο) πάνω στο θέμα της ταινίας. Οι φωτογραφίες έχουν ληφθεί – ως επί το πλείστον – κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Σερβίας και απεικονίζουν ένοπλους στρατιώτες, καμένα χωριά, απαγχονισμένα κι αποκεφαλισμένα πτώματα παρτιζάνων και αμάχων. Αυτή η «επίσημη εκδοχή» του Πολέμου, που τεκμηριώνει τις θηριωδίες και φρικαλεότητες που διενεργήθηκαν από τον επιδρομέα-κατακτητή, παρέχει το αναγκαίο (παρασκηνιακό) φόντο για τα γεγονότα που εκτυλίσσονται στο φιλμ και τα οποία φέρνουν στο προσκήνιο (και μπροστά στην κάμερα) την κρυφή και (πλέον) ανησυχητική όψη (και πτυχή) του τελευταίου.

Τα τρία επεισόδια του Tri διασπούν, επί της ουσίας διαρρηγνύουν το δίπολο Καλού/Κακού (με όρους παραδοσιακής αφήγησης), επειδή σκιαγραφούν την κακή πλευρά του καλού ανθρώπου. Εντός της κλασικής, τριχοτομημένης αφήγησής του, εν τούτοις, το τρίτο επεισόδιο – ως κατακλείδα – παρέχει κάποια (σχετική) ανακούφιση σε σύγκριση με τα προηγούμενα δύο. Η απόφαση του ήρωα – που τώρα βρίσκεται σε θέση εξουσιαστή – να αφαιρέσει ζωή, φαντάζει επιτακτική και ηθικά επιβεβλημένη. Ωστόσο, η διττή σμίλευση των δύο προσώπων του πολέμου εγείρει ερωτήματα γι’ αυτή την κατάληξη, με τον ήχο του τυμπανοκρούστη που συνοδεύει τις φωτογραφίες της έναρξης διαρκώς παρόντα στις πιο τραγικές στιγμές του φιλμ, συνδέοντάς τες με τις πρώτες. Σαν επακόλουθο (και αποτέλεσμα), η (υπονομευτική) ανατροπή που επιχειρείται στην τρίτη ιστορία γίνεται πιο ξεκάθαρη, ως κριτικό σχόλιο για τη στάση του επαναστάτη, του παρτιζάνου αντάρτη, και ως πρόκληση-επίκληση για περισυλλογή ολόκληρης της ανθρωπότητας, συμπεριλαμβανομένων και των Γιουγκοσλάβων Κομμουνιστών. Είναι ικανοί και σε θέση, ως νικητές, να συμπεριφερθούν καλύτερα; Με το Tri ο Πέτροβιτς (ξεκάθαρα) αναδείχτηκε σε ηγετικό auteur του νέου κύματος του γιουγκοσλαβικού σινεμά, σηματοδοτώντας παράλληλα την αφετηρία της πιο ταραχώδους περιόδου στο σελιλόιντ της γείτονος : εκείνης του «Μαύρου Κινηματογράφου».




Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to Top ↑