Spirited Away

Σκηνοθεσία: Χαγιάο Μιγιαζάκι

Διάρκεια: 125′

H δεκάχρονη Chihiro ταξιδεύει με τους γονείς της, με προορισμό το νέο σπιτικό της οικογένειας. Όταν ο πατέρας της (η νέα του δουλειά είναι ο λόγος της μετακόμισης) αποφασίζει να κόψει δρόμο, οι τρεις τους καταλήγουν σε ένα μυστηριώδες μέρος, θαρρείς αποκομμένο από τον κόσμο των ζωντανών και της λογικής: ένα τούνελ, χωμένο στη σιωπή της απάτητης φύσης, που οδηγεί σε ένα εγκαταλελειμμένο λούνα παρκ. Το σκηνικό εξ ορισμού ιδιόρρυθμο, παράταιρο, ασυντόνιστο. Σε ένα περιβάλλον όπου θα έπρεπε να αντηχούν γέλια και παιδικές φωνές, δεσπόζει η απόλυτη σιωπή, σαν να έχουμε τρυπώσει παράνομα σε ένα μαυσωλείο της χαράς.

Σε μια αντιστροφή της συνήθους πορείας των πραγμάτων, το δεκάχρονο κορίτσι είναι αυτό που έχει την ωριμότητα να προειδοποιήσει τους ενήλικες πως κάτι απόκοσμο κυριαρχεί στην ατμόσφαιρα. Η αίσθηση της Chihiro ενισχύεται ακόμη περισσότερο από τα αχνιστά φαγητά που έχουν σερβιριστεί από κάποιον αόρατο μάγειρα σε ένα πάγκο, στα οποία ρίχνονται οι γονείς της με περισσή λαιμαργία.

Λίγο αργότερα, κι ενώ η Chihiro έχει ήδη ανακαλύψει τη δίοδο προς έναν παράλληλο κόσμο, οι γονείς της βιώνουν τις συνέπειες της αχόρταγης βουλιμίας τους. Έχουν μεταμορφωθεί σε γουρούνια, σε πλήρη αρμονία με την ακόρεστη όρεξή τους. Ο μάγος του animation Χαγιάο Μιγιαζάκι αφήνει ευθύς εξαρχής ένα αιχμηρότατο και δηκτικό σχόλιο για το φρενήρες ιαπωνικό οικονομικό θαύμα και για τον σύγχρονο μετασχηματισμό της ιαπωνικής κοινωνίας σε λίκνο του πλουτισμού και της καταναλωτικής υπερσυσσώρευσης.

Το Spirited Away (2001) προέκυψε ως ψυχολογικό rebound του Μιγιαζάκι από δύο άλλα πρότζεκτ που είχαν ναυαγήσει εκείνο τον καιρό, ενώ ο κεντρικός χαρακτήρας της Chihiro είναι βασισμένος στη δεκάχρονη κόρη του Σέιτζι Οκούντα, φίλου του Μιγιαζάκι και παραγωγού της ταινίας. Το Ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων, όπως μεταφράστηκε στα ελληνικά, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία στην ιστορία του ιαπωνικού box office, ενώ κέρδισε όχι μόνο το Όσκαρ Καλύτερης Animation Ταινίας, αλλά και τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο (εξ ημισείας με το Bloody Sunday του Πολ Γκρίνγκρας).

Παράλληλα, υπήρξε και το πιο επιτυχημένο εξαγώγιμο προϊόν στην ιστορία του ιαπωνικού σινεμά τόσο σε εισιτήρια και εισπράξεις όσο και από άποψη διείσδυσης στο μέχρι τότε απροσπέλαστο αμερικάνικο κοινό: η Walt Disney, αναλαμβάνοντας τη διανομή της ταινίας στις ΗΠΑ, καθώς και τη μεταγλώττισή της στα αγγλικά, έφερε τη μαγεία του Studio Ghibli σε κάθε αμερικάνικο σπιτικό.

Η σαρωτική γοητεία του Spirited Away, το οποίο μάλλον δικαίως χαρακτηρίζεται ως η κορωνίδα της φιλμογραφίας του Μιγιαζάκι, διαθέτει απολήξεις που οδηγούν στις πιο βαθιές ρίζες της ιαπωνικής παράδοσης. Ο σιντοϊσμός, η αυτόχθονη ιαπωνική θρησκεία, η γέννηση και η εξέλιξη της οποίας συμβαδίζουν με την πορεία ολόκληρου του ιαπωνικού πολιτισμού ανά τους αιώνες, βασίζεται στη λατρεία των κάμι, τα οποία μπορεί να αντιστοιχούν τόσο σε θεότητες όσο και σε πνεύματα.

Στην ιαπωνική κοσμοθεωρία, η διάκριση ανάμεσα στο ορατό και στο αδιόρατο, ανάμεσα στο αισθητηριακά αντιληπτό και στο πνευματικά νοητό καταργείται σχεδόν εν τη γενέσει της. Επί της ουσίας, σε αυτή την ακραιφνώς ανιμιστική θρησκεία, κάθε ζωντανό πλάσμα, στοιχείο της φύσης ή απλό αντικείμενο διαθέτει ένα διπλότυπο ψυχής, το οποίο περιπλανιέται στον κόσμο των ανθρώπων, απαιτώντας τον δέοντα σεβασμό και την πρέπουσα αναγνώριση.

Η Chihiro, λοιπόν, καθώς εισέρχεται στον κόσμο των πνευμάτων δεν βιώνει τον παραδοσιακά δυτικότροπο τρόμο του ανοίκειου, αλλά προσπαθεί να προσαρμοστεί  σε μια συνθήκη που είναι μάλλον πρωτόγνωρη αλλά σε καμία περίπτωση παράλογη ή εξ ορισμού κακόβουλη (φανταστείτε ότι εισπράττει μέχρι και υποτιμητική διάθεση για την ανθρώπινη υπόστασή της, την οποία τα πνεύματα σνομπάρουν επιδεικτικά).

Η ωρίμανσή της δεν περνά λοιπόν μέσα από μια συμβατική αφομοίωση μαθημάτων ζωής, αλλά μέσα από το σθένος της να ανταποκριθεί και να διαπρέψει σε μια νέα πραγματικότητα, την οποία πασχίζει να αλλάξει και όχι να καταστρέψει ή να αποφύγει. Ο δρόμος της ενηλικίωσης, όπως αρμόζει στο αξιακό-ηθικό σύστημα της Άπω Ανατολής, περνά μέσα από το δύσβατο μονοπάτι της αυτοπραγμάτωσης και της προσωπικής ανακάλυψης, μακριά από τον πατερναλιστικό διδακτισμό των θεσμοθετημένων αξιών: το ζήτημα, εδώ, είναι η βελτίωση σύμφωνα με όσα ορίζουμε οι ίδιοι, και όχι ως εξιλέωση από ένα αμαρτωλό λάθος ή μια απαγορευμένη παρέκκλιση.

Το Spirited Away, πέρα από τη σιντοϊστική αντίληψη περί πνευμάτων, απηχεί και την αδιανόητα γοητευτική πολυσημία των ονομάτων, η οποία χαρακτηρίζει την ιαπωνική γλώσσα και σκέψη. Η μία από τις πολλαπλές σημασίες του ονόματος Chihiro στα ιαπωνικά μπορεί να αποδοθεί ως «αναζητώ, ψάχνω απαντήσεις» και διόλου τυχαία η Yubaba (η διαβολική ιδιοκτήτρια των λουτρών) φροντίζει να αλλάξει το όνομά της Chihiro σε Sen, στερώντας της την ιδιότητα του εξερευνητή της γνώσης.

Όπως μαθαίνουμε εκείνη τη στιγμή, αυτή είναι η πάγια μέθοδος της Yubaba, η οποία μετονομάζει όσους πιάνονται στον ιστό της. Το όνομα, στα ιαπωνικά, δεν είναι μια απλή προσφώνηση ούτε ένας φόρος τιμής σε κάποια επίσημη καθαγιασμένη φιγούρα, αλλά ένα καταστατικό ψυχής και προσωπικότητας: όποιος χάνει το όνομά του, μένει αυτόματα ορφανός από προέλευση και προσανατολισμό στη ζωή, είναι έρμαιο των συνθηκών και υποψήφιο θύμα εκμετάλλευσης. Παρεμπιπτόντως, και οι τρεις (!) σημασίες του ονόματος Yubaba ταιριάζουν γάντι στην περίσταση, καθώς η συγκεκριμένη λέξη αντιστοιχεί στις έννοιες «λουτρά», «γριά γυναίκα» και «μάγισσα»!

Σε έναν κόσμο τόσο σύνθετο, δαιδαλώδη και πολυσήμαντο, θα ήταν φυσικά μάλλον παράδοξο οι ήρωες να χωρίζονται μονοδιάστατα σε καλούς και κακούς. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, ακόμη και οι γονείς της Chihiro δεν παρουσιάζονται ως φορείς γνώσης και σύνεσης, αλλά ως θύματα ενός καταδικαστέου φαταουλισμού.

Αντιστοίχως, ακόμη κι ένα ρυπαρό και δύσοσμο πνεύμα μπορεί να κρύβει κάτω από το περίβλημα βρωμιάς έναν ποταμό μαγαρισμένο από την περιβαλλοντική μόλυνση και την ανθρώπινη αδιαφορία, ενώ ακόμη και η προεξάρχουσα φιγούρα του Κακού στην ταινία είναι προικισμένη με ένα ηθικό αντίβαρο, όπως καθρεφτίζεται στο πρόσωπο της δίδυμης αδερφής της.

Όλα τα παραπάνω, φυσικά, δένουν με ένα εξωτερικό περίβλημα που υπερβαίνει τα επίπεδα του κάλλους ή της φινιρισμένης αισθητικής. Τα σχέδια του Μιγιαζάκι δεν είναι ούτε απλώς χαριτωμένα ούτε απλώς σπάνιας ομορφιάς: είναι μια αόρατη γέφυρα ανάμεσα στο όνειρο και στον εφιάλτη.

Μια πρώτη υπενθύμιση ότι κάθε όνειρο μπορεί κάλλιστα να ξεκλειδώσει την πόρτα που οδηγεί στον πλησιέστερο εφιάλτη. Και μια δεύτερη υπενθύμιση ότι πολύ συχνά οι εφιάλτες μπορούν να αποδειχθούν χρησιμότεροι απ’ τα χαρωπά όνειρα. Γιατί μας φέρνουν σε επαφή με τους μύχιους φόβους μας, μαθαίνοντάς μας να τους αγαπάμε.




Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to Top ↑